AI-tekst en AI-beeld krijgen een onzichtbaar watermerk, wat merk jij ervan?

Wat er is veranderd

Sinds 2 augustus 2026 handhaaft de EU artikel 50 van de AI-verordening. Dat artikel gaat over transparantie. Wie een AI-systeem aanbiedt dat tekst, beeld, geluid of video maakt, moet die uitvoer machineleesbaar markeren als kunstmatig gegenereerd. Systemen die al op de markt stonden krijgen tot 2 december 2026 om dat technisch werkend te hebben. De Europese Commissie zet de transparantieregels op een rij (opent in een nieuw tabblad).

Het gaat dus niet om een zichtbaar logo in de hoek van een plaatje. Het gaat om een signaal dat in het materiaal zelf zit en dat software kan uitlezen.

In augustus werd dat concreet voor iedereen die met AI werkt. Anthropic kondigde aan dat alle tekst en alle bestanden uit Claude een onzichtbaar watermerk krijgen, wereldwijd en dus niet alleen voor Europese gebruikers, zo schreef Tweakers (opent in een nieuw tabblad). Nieuwe modellen hebben het vanaf de eerste dag.

Bij beeld liep het al langer. OpenAI en Google legden in mei 2026 een dubbele laag neer, herkomstgegevens volgens de C2PA-standaard (opent in een nieuw tabblad) naast een watermerk in het beeld zelf. Cameramakers als Leica, Sony, Nikon en Canon ondertekenen foto's inmiddels in de camera. Dat werkt twee kanten op, want daarmee kun je van een echte foto ook aantonen dat hij echt is.

Hoe zo'n merk werkt

Er lopen drie technieken door elkaar heen, en het verschil telt zodra je wil weten hoe hard zo'n merk is.

1. In de tekst zelf. Er zit geen verborgen tekenreeks in. Het model kiest voortdurend tussen woorden die even goed passen, en een geheime sleutel stuurt die keuze. Het patroon overleeft kopiëren, plakken en lichte redactie. Een stevige herschrijving of een heel korte tekst overleeft het niet.
2. In het beeld zelf. Een watermerk in de pixels overleeft bijsnijden, comprimeren en vaak ook een schermafdruk.
3. In de metagegevens. Herkomstgegevens hangen naast het bestand. Sterk bewijs zolang ze er zijn, en weg zodra het bestand door iets heen gaat dat metagegevens weggooit. Veel sociale netwerken doen dat standaard.

Wat het van jou vraagt

Hier zit de meeste verwarring, dus even scherp. De plicht om te markeren ligt bij de aanbieder van het AI-systeem. Bij Anthropic, OpenAI en Google dus, en niet bij jou. Je hoeft niets te installeren, niets aan te zetten en niets aan te schaffen.

Wat wel bij jou ligt is de andere helft van artikel 50, de helft voor wie AI inzet. Dat komt neer op drie dingen.

1. Praat een bezoeker of klant met een chatbot, dan moet duidelijk zijn dat het geen mens is.
2. Publiceer je beeld of geluid dat echt lijkt maar het niet is, dan label je dat zichtbaar.
3. Publiceer je AI-tekst over een onderwerp van algemeen belang, dan vermeld je dat er AI aan te pas kwam.

Je gewone offertes, interne stukken en productteksten vallen daar niet onder. Ondernemersplein legt de transparantieverplichting uit (opent in een nieuw tabblad) in gewone taal, en op de pagina over de AI-verordening (opent in een nieuw tabblad) lees je hoe het toezicht in Nederland verdeeld is over bestaande toezichthouders.

Er is al gereedschap om het weg te halen

Binnen een week na de aankondiging stond er gereedschap online dat het merk uit Claude-uitvoer haalt, inclusief de herkomstgegevens bij beeld en de regels die in versiebeheer terechtkomen. De maker bracht het naar eigen zeggen uit als protest tegen de maatregel en niet als product.

Wij raden bedrijven af om dat te gebruiken, en dat is geen moraalpreek maar een afweging. Drie redenen.

1. Het lost een probleem op dat je niet hebt. De plicht ligt bij je leverancier. Er staat nergens dat jouw tekst geen merk mag bevatten.
2. Het maakt een neutrale situatie verwijtbaar. Een tekst met een merk erin is een tekst waar AI aan meewerkte, meer niet. Dezelfde tekst waar dat merk moedwillig uit is gehaald is iets wat je moet uitleggen. Dat is een slechtere positie dan waar je begon.
3. Het werkt tegen je op de plek waar je herkomst juist nodig hebt. Aantoonbare herkomst wordt de komende jaren bewijs, bij een foto van een schademelding net zo goed als bij een rapport. Gereedschap dat herkomst uitwist is precies verkeerd om als je die kant op wil.

Dat het bestaat is wel het vermelden waard, want het laat zien hoe stevig zo'n merk is. Namelijk niet onbreekbaar. Ga er dus ook niet van uit dat de afwezigheid van een merk bewijst dat een tekst door een mens is geschreven.

Wat je er praktisch mee doet

1. Zet op papier waar AI wel en niet voor gebruikt mag worden. Eén A4 is genoeg, en hoe je dat opschrijft staat in AI die buiten het zicht gebruikt wordt.
2. Laat je software of een website bouwen, vraag dan hoe AI is ingezet en wat daarvan in de oplevering achterblijft. Bij code komen die sporen in het versiebeheer terecht. Niet erg, wel iets om vooraf te weten. Leg tegelijk vast van wie de oplevering is, zie van wie zijn de code en de data.
3. Ga ervan uit dat sollicitatiebrieven, offertes van leveranciers en aangeleverde beelden straks te controleren zijn. Dat betekent niet dat je moet gaan controleren. Het betekent dat je niet hoeft te schrikken als iemand het bij jou doet.
4. Wil je herkomstgegevens juist behouden, let dan op je gereedschap. Veel bewerkingssoftware en de meeste sociale netwerken gooien ze eruit zodra een bestand er doorheen gaat.

Wat wij hierin doen

Wij zijn geen juristen en doen niet alsof. Wat wij wel doen is zorgen dat je weet waar AI in je bedrijf zit en wat het aanraakt, want dat is de vraag onder deze hele discussie. Zetten we AI voor je in, bijvoorbeeld om documenten te laten uitlezen, dan hoor je vooraf welk model het is en welke gegevens erheen gaan.

Loopt er al iets, of wil je iets automatiseren zonder dat het een blinde vlek wordt, dan is dat waar onze AI en automatisering voor bedoeld is. Wordt er software voor je gebouwd, dan hoort dit gesprek bij maatwerk software gewoon aan het begin thuis en niet bij de oplevering.